PHỤ LỤC LỜI KHAI THỊ CỦA KHIÊM THIỀN SƯ

PHỤ LỤC LỜI KHAI THỊ CỦA KHIÊM THIỀN SƯ

      Khiêm rằng: Thời giờ trôi nhanh hãy cố gắng công phu. Công phu chẳng có gì khó, chỉ cần buông xuống là được. Chỉ đem những cái đã có trên tâm thức nhứt thời buông xuống ấy là công phu chân chính giản dị. Nếu có công phu nào khác đều là si cuồng chạy bên ngoài.
       
Sơn Tăng thường nói “Đi đứng ngồi nằm quyết định chẳng phải, kiến văn giác tri quyết định chẳng phải, ngôn ngữ vấn đáp quyết định chẳng phải". Thử cắt tuyệt bốn đường dây này xem. Nếu không cắt tuyệt, quyết định không thể ngộ. Nếu bốn đường dây này cắt tuyệt thì đối với những công án như: Tăng hỏi Triệu Châu  “Con chó có Phật tánh hay không?” Triệu Châu đáp “Không”. Hoặc hỏi “Thế nào là Phật?” Vân Môn đáp “Cục cứt khô".v.v... chắc chắn sẽ ha hả cười to. 

 *

       Tiến Phước Ngộ Bổn thiền sư y chỉ sư đã lâu mà không được ứng khả, bèn muốn bỏ đi. Sư nói với Bổn rằng: Ngươi hãy quyết tâm tham cứu. Nếu có sở đắc, không cần mở miệng ta đã biết rồi. 
       Lúc ấy có một Tăng nghe Bổn nhập thất, cố ý nói với Bổn rằng: Ông Bổn tham thiền nhiều năm, mỗi ngày chỉ nói được một câu "không hiểu". 
      
Bổn giận nói: Cái thằng quỷ này! Tao cho mày biết, khi mày chưa sanh, tao đã ba lần từ chức trong chùa rồi.
      
Từ đó, Bổn thêm dũng mãnh tham công án "Con chó không có Phật tánh”. Một hôm gần canh ba Bổn dựa cột chánh điện đang ngủ mê, bất giác chữ "Không" tự ra nơi miệng, bỗng nhiên đốn ngộ.  Ba ngày sau, Sư từ Châu Thành về, Bổn đến phòng trụ trì, chân vừa bước vào, chưa kịp mở miệng, Sư liền nói: Râu xồm Bổn! Lần này mới thật là triệt ngộ. 
       
Kế đó Bổn qua thăm ông Khiêm nơi chùa Kiến Vương, gặp Khiêm đang kể bài tụng của thiền sư Bảo Minh về nhân duyên Ngũ Thông Tiên Nhân rằng: 

           Từ vô lượng kiếp chưa từng ngộ.
           Sao lại bất động đến tận trong.
           Chớ nói Phật pháp không có nhiều. 
           Khổ thay Cồ Đàm "một thông kia".

       Khiêm nói thêm: Ta rất thích câu "sao lại bất động đến tận trong". Đã là bất động thì làm sao đến? Xem bậc cổ nhân đã ngộ rồi, tùy nghi nói ra tự nhiên giải nhằm chỗ ngứa của người. Bổn hỏi: Vì sao lại nói “Khổ thay Cồ Đàm một thông kia"?Khiêm đáp: Khi mày chưa sanh, tao đã ba lần từ chức trong chùa rồi vậy.Đến đây, hai người nhìn nhau cười to.Sự vấn đáp của bạn đồng tham rất có ích lợi, cũng như ấn chứng tờ khế ước chẳng sai, cho đến trong tâm rõ ràng sáng tỏ khiến người đời sau được tưởng nhớ mô phạm ngàn xưa.

*

      Dục Vương Phật Chiếu Đức Quang Thiền Sư ban sơ y chỉ Quang Hoá Cát Thiền Sư. Một hôm Quang vào phòng trụ trì, Cát hỏi: Chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật, là cái gì? 
     
Quang ngơ ngác, từ đó phát khởi nghi tình, suốt đêm không ngủ.  Hôm sau đến phòng trụ trì thỉnh ích: Hôm qua đội ơn Hòa thượng ban cho câu hỏi “Đã chẳng phải tâm, lại chẳng Phật, cũng chẳng phải vật, rốt cuộc là cái gì?" Mong hòa thượng từ bi khai thị! 
      
Cát oai hùng hét rằng: Sa Di này! Còn muốn ta chú thích cho ngươi sao? 
      
Liền đem gậy đánh đập đuổi ra.
     
Quang do đó được ngộ. Kế đó đi tham vấn các tôn túc danh tiếng, nhưng tự cảm thấy không thỏa mãn. Lúc Sư trụ trì chùa Dục Vương, Quang đi y chỉ. Sư ở trong phòng hỏi Quang:
       -  Gọi cây gậy thì trái, không gọi là cây gậy thì nghịch, không cho nói, không cho nín.
    
Quang muốn đáp, Sư liền đánh. Quang hoát nhiên đại ngộ. Tất cả sở đắc trước kia ngay đó tan rã. 

*

     Ngạn Sơn Năng Nhân Tổ Nguyên Thiền Sư ban sơ đi tham học Tuyết Phong Dự đều đã khế cơ. Sau y chỉ Sư nơi chùa Vân Môn. Lúc đêm đang ngồi, bỗng thấy một Tăng khơi tim đèn mới chứng ngộ triệt để, có bài kệ rằng: 

                     Khơi lên tim đèn là lửa
                     Nhiều kiếp vô minh chiếu phá
                     Về chùa gặp được Thánh Tăng
                     Thiếu chút trước mặt lướt qua
                     Không lướt qua, là cái gì? 
                     Mười lăm năm trước tất kỳ lạ
                     Chỉ là cái này y như cũ.

     Sư tặng cho bài kệ rằng: 

                     Vực thẳm muôn trượng dám buông thân 
                     Đứng dậy như trước vẫn tỉnh bơ
                     Khát uống đói ăn vốn vô sự
                     Đâu kể người xưa phi người xưa.

*

        Tưởng Sơn Thiện Trực Thiền Sư ban sơ tham vấn Sư nơi Hồi Ngạn Phong. Một hôm Sư hỏi: Thượng Tọa là người xứ nào? 
       
Trực đáp: Người An Châu. 
       
Sư hỏi: Ta nghe người An Châu hay vật lộn phải không? 
        
Trực bèn làm thế như vật lộn.
       
Sư nói: Người Hồ Nam ăn cá, sao lại người Hồ Bắc mắc xương.
      
Trực nhào lộn một cái rồi đi ra. 
        
Sư nói: Ai dè trong tro lạnh có một hạt đậu chín nổ.                                                              

     *

       Bình Giang Tư Thọ Ni Vô Trước Diệu Tổng Thiền Sư là cháu gái của thừa tướng Tô Công Tụng. Khi hơn ba mươi tuổi, từ bỏ việc thế gian đi tham khắp các tôn túc, chánh tín đã đầy đủ. 
      
Lúc Sư trụ trì Kính Sơn, Tổng đến y chỉ kiết hạ, nghe Sư thăng tòa kể công án Dược Sơn tham Thạch Đầu Mã Tổ thì hoát nhiên đốn ngộ. Khi Sư xuống tòa, Phùng Tế Xuyên theo Sư vào phòng nói: Tôi hiểu được công án của hòa thượng vừa kể rồi. 
       
Sư hỏi: Cư sĩ hiểu như thế nào?
       
Xuyên đáp: Thế ấy cũng không được, Su Lu Sa Bà Ha, chẳng thế ấy cũng không được, tức Ly Sa Bà Ha, thế ấy chẳng thế ấy đều không được, Su Lu tức Ly Sa Bà Ha. 
       
Sư kể lại cho Tổng nghe. Tổng nói: Đã thấy Quách Tượng chú thích Trang Tử. Kẻ biết được lại nói là Trang Tử chú thích Quách Tượng. 
        
Sư thấy lời của Tổng kỳ lạ nên đề ra công án "Nham Đầu với bà già" để hỏi. 
  
Tổng đáp bài kệ rằng:

                     Một lá thuyền nhỏ trôi mênh mông.
                     Chèo ghe phân biệt tiếng âm thanh.
                     Núi mây trăng nước đều buông bỏ. 
                     Chỉ được Trang Tử "bướm mộng"dài.

       Sư liền thôi.                                                                              

        Tế Xuyên nghi sự ngộ của Tổng chưa triệt. Sau đi Vô Tích gặp Tổng hỏi về công án "Một bà sanh bảy đứa con, sáu đứa chẳng gặp tri âm. Chỉ một đứa này cũng không được, bèn bỏ trong nước", xong rồi nói:
        -  Thầy Đại Huệ nói Ni Sư hiểu được, không biết hiểu như thế nào? 
      
Tổng nói: Những lời kể trên đều là chân thật. 
       
Tế xuyên ngạc nhiên.
      
Một hôm Tổng vào phòng trụ trì, Sư hỏi: Người xưa không ra khỏi phòng sao lại đi ăn bánh ở xã khác được? 
      
Tổng nói: Hòa Thượng tha lỗi cho Diệu Tổng, Diệu Tổng mới dám trả lời. 
       
Sư nói: Ta tha lỗi cho ngươi, ngươi thử nói xem. 
      
Tổng nói: Diệu Tổng cũng tha lỗi cho Hòa Thượng. 
       
Sư nói: Còn việc ăn bánh mà! 
      
Tổng hét một cái rồi đi ra.

*

       Cư sĩ Trương Cửu Thành khi chưa đậu làm quan, trong tâm ngưỡng mộ các cư sĩ đã kiến tánh, nên đi tham học với Bảo Ấn Minh, hỏi về cương yếu nhập đạo. 
       
Minh nói: Việc này chỉ cần đề câu thoại đầu, niệm niệm liên tục, lâu ngày thuần thục, khi thời tiết đến, tự nhiên sẽ chứng nhập. 
       
Rồi cho công án "Cây bách trước sân" bảo Thành tham mãi. Thành tham đã lâu không thấy gì, từ giã đến tham vấn Thiện Quyền Thanh Công. 
      
Thành hỏi: Việc này mọi người đều có phần, mỗi mỗi đều sẵn sàng phải chăng? 
       
Thanh Công đáp: Phải!  Thành hỏi: Tại sao tôi không có chỗ nhập? 
       
Thanh Công lấy xâu chuỗi trong túi ra rồi chỉ xâu chuỗi hỏi: Cái này của ai? 
      
Thành suy nghĩ không thể đáp.
       
Thanh Công bỏ chuỗi lại vào túi rồi nói: Của ông thì cứ lấy đi. Vừa qua suy nghĩ thì chẳng thể của ông rồi. 
       
Thành ngơ ngác. 
      
Một đêm đi cầu, đang đề câu thoại đầu, nghe tiếng con ếch kêu, bỗng nhiên khế ngộ, nói kệ rằng: 

                    Mùa xuân đêm trăng một tiếng ếch.
                    Đụng bể càn khôn chung một nhà.
                    Chính ngay lúc đó ai hiểu được. 
                    Trên đỉnh chân đau có Huỳnh Sa 
(Huỳnh Sa qua đỉnh núi, đụng đá đau chân được ngộ).

        Đến sáng đi tham vấn Pháp Ấn Nhất, hỏi đáp rất khế hợp. Nhân đám giỗ có trai Tăng tại chùa Minh Tịnh, chủ Tăng Duy Thượng vừa gặp liền giơ hai tay, Thành liền hét, Thượng bạt tai Thành, Thành bước tới, Thượng liền nói:
       -  Trương Cửu Thành sao lại phỉ báng Đại Bát Nhã. 
      
Thành nói: Chỗ thấy của tôi chỉ như thế. Hòa Thượng (Duy Thượng) lại là thế nào?
      
Duy Thượng đem công án "Mã Tổ thăng tòa, Bá Trượng cuốn chiếu" để hỏi Thành. Lời chưa dứt, Thành liền xô ngã bàn, Thượng hô to: Trương Cửu Thành giết người! 
     
Cửu Thành đứng lên hỏi một Tăng kế bên: Ngươi lại là thế nào? 
      
Tăng ấy ngơ ngác. Thành liền đánh rồi nhìn Thượng rằng: Tổ Di không xong, liên lụy con cháu.  Thượng cười to. 
      
Thành trình bài kệ rằng:

                      Nhân duyên cuốn chiếu rất lạ kỳ. 
                      Các nơi nghe nói đều nhướng mày. 
                      Bàn ghế xô ngã, người tan rã.
                      Xưa nay ngây thơ chẳng bị lừa.

        Thành thi đậu Trạng Nguyên rồi đi tham vấn Thượng nữa.
       
Thượng nói: Phù-Sơn Viên-Giám nói “Dẫu cho ngươi vào được cửa Phần Dương rồi mới đến cửa Phù-Sơn cũng chưa thể thấy được lão Tăng nữa". Vậy ông cho là thế nào? 
       
Thành hét Tăng thị giả rằng: Sao không trả lời? 
       
Tăng ấy ngơ ngác. 
Thành đánh Tăng ấy một bạt tai nói: Trong hang con cóc quả thật không có con rồng. 
         Một hôm Thành đi thăm Thủ Tọa Quy. Mới gặp, Quy liền hỏi: Nghe nói học sĩ nghe tiếng con ếch kêu mà có chỗ ngộ nhập phải chăng? 
         
Thành hỏi: Ở đâu được tin tức này? 
        
Quy đáp: Công án sẵn sàng dấu làm chi! 
        
Thành hô to: Lửa cháy rồi. 
        
Quy nhìn Tăng kế bên.
         Thành nói: Cháy đến gót chân ông rồi. 
        
Quy nói: Tưởng ngươi có chỗ hay, rốt cuộc chỉ có thế mà thôi. 
       
Một ngày kia, Thành cùng Quy ngồi hơ lửa. Quy bỗng cầm đũa bếp nói: Không được gọi là đũa bếp, rốt cuộc gọi là gì? 
      
Thành giựt đũa bếp rồi đá ngã lò lửa, xong đi ra.
        Lúc ấy Sư trụ trì Kính Sơn. Có người truyền ngữ yếu của Sư cho Thành, Thành xem rồi than rằng “Thiền tông còn có người xuất sắc. Tiếc chưa được gặp!" Năm sau Thành đến Kính-Sơn tham vấn. Một hôm cùng Phùng Tế Xuyên bàn về "Cách vật", khi ấy có mặt Sư, Sư nói: Thành chỉ biết có cách vật mà không biết có vật cách.
       
Thành mờ mịt không hiểu gì. Sư cười to.
       
Thành hỏi: Sư có thể khai thị chăng? 
         
Sư đáp: Trong tiểu thuyết có ghi một người nhà Đường với An Lộc Sơn mưu phản. Người ấy trước kia làm Thái thú Tây Thục có để lại một bức tượng. Khi Đường Minh Hoàng đến Tây Thục, thấy bức tượng liền nổi giận, sai quan hầu dùng kếm chém đầu bức tượng. Lúc ấy Thái thú ở tỉnh Thiểm Tây, đầu bỗng rơi xuống đất. 
      
Thành nghe xong đốn ngộ ý chỉ, đề chữ trên vách rằng: 

                 Tử Thiệu cách vật, Đàm Hối vật cách.
                  Muốn biết nhất quán
(bất nhị) hai cái ngũ bách.

        Sư liền ấn chứng cho. 
       
Một hôm khác, Thành hỏi Sư: Tiền bối đã đắc xong, tại sao còn muốn bàn luận về Tứ Liệu Giản của Lâm Tế?
       
Sư nói: Cái sở đắc của ông chỉ có thể nhập Phật, không thể nhập ma. Đâu thể bỏ qua Tứ Liệu Giản ư! 
      
Thành kể chuyện Khắc Phù hỏi Lâm Tế đến chỗ nhân và cảnh đều đoạt cảm thấy vui mừng thì 
        Sư nói: Ta thì không như thế. 
        
Thành hỏi: Ý của Sư thế nào? 
        
Sư nói: Đánh sập thành Thái Châu, giết cả Ngô Nguyên Tế. 
       
Thành ngay đó được đại ngộ. 
        
Thành thường nói với người ta rằng: "Tôi mỗi lần nghe nhân duyên của ông già Kính Sơn như ngàn nhà muôn cửa, chẳng cần đá một chân thì mở ra hết. Cái đại sự cuối cùng của tôi đã nhờ ông già Kính Sơn mới được liễu triệt".Thành với Tâm Xuân đạo nhân bàn về hai câu "Không lo niệm khởi, chỉ e giác chậm", rồi Thành có bài kệ rằng: 

                 Niệm là tặc tử, giác là tặc thủ.
                 Giết chết tặc thủ, tặc tử về đâu.
                 Đại lộ bằng phẳng, một mình ta đi.
                 Bắc Yến, Nam việt, Liêu Đông, Lũng Tây.
                 Buông tay liền đến, lo gì nghi gì.
                 Thần kiếm cầm tay, ánh sáng chói rọi.
                 Yêu mị ma quỷ không dám nhìn tới. 
                 Ấy gọi Chân Giác xưa nay sẵn sàng.

Sư nói tiếp: 

                 Nói giác nói niệm, trở trái làm mặt.
                 Vô niệm vô giác, chỗ nào đoán mò.
                 Khởi là ai khởi, giác là ai giác.
                 Cửa nẻo mở toang, thái hư trống rỗng.
                 Thẳng tay tiến hành, chẳng màng ai.
                 Xưa nay sẵn sàng, lúc nào làm.

        Thành chuyên tâm tu hành, chẳng lo cho con cháu. Lấy Kinh Hoa Nghiêm làm thiện tri thức.  Cư sĩ Lý Hán Lão ham mê Tổ Sư Thiền nhiều năm. Nghe Sư bài xích Mặc Chiếu là tà thiền, trong tâm nghi ngờ lại nổi giận, đến thăm Sư để quan sát kỹ. Gặp lúc Sư đang khai thị cho chúng, kể công án "Cây bách trước sân" của Triệu Châu, Sư nói rằng: 

                    Trước sân có cây bách.
                    Hôm nay nói lần nữa.
                    Đập tan cửa Triệu Châu.
                    Đặc biệt tìm ngôn ngữ

        Xin hỏi đại chúng “Đã lã đập tan cửa Triệu Châu tại sao lại nói đặc biệt tìm ngôn ngữ?"  Giây lâu lại nói: 

                    Ban sơ tưởng là sậy ngắn dài,
                    Đốt rồi mới biết đất không bằng.

       Cư sĩ bỗng lãnh ngộ, nói với Sư: Nếu không có câu chót của lão Sư thì chắc phải uổng qua một đời này.