CƠ DUYÊN

CƠ DUYÊN

     Truyền Châu Giáo Trung Di Quang Thiền Sư ban sơ y chỉ Viên Ngộ, kế đó đi yết kiến Phật Tâm, sau đi tham vấn Sư.
      Sư hỏi: Cái sở đắc của ngươi lúc ở chỗ Phật Tâm nay kể ra thử xem? 
     
Quang đáp: Phật Tâm kể công án của Phổ Hoá rồi nói rằng “Ta thì chẳng phải vậy! Nếu ta vừa nghe câu khi tất cả đều chẳng như thế là thế nào? thì liền đánh ngay xương sống dẫu cho phân thân khắp nơi". 
      
Sư hỏi: Ý ngươi thế nào? 
      
Quang đáp: Con không chịu Phật Tâm thêm cái ghi chú ở sau chót. 
      
Sư nói: Ấy chính là lấy bệnh làm pháp. 
       
Quang quả quyết không tin.
      
Sư nói: Ngươi hãy xem xét kỹ lại. 
      
Rốt cuộc Quang cũng không chịu. 
       
Trải qua một tuần, Quang bỗng nhớ lời của Thiền sư Hải Ấn đã nói "Tiếng sét quá lớn thay, giọt mưa toàn không có", thình lình thông suốt, đến bạch Sư. Sư đem công án của Huỳnh Sa về "Lời nói chưa triệt ngộ" để hỏi Quang.
       Quang đáp xong, Sư nói: Ngươi dù được tiến thêm một bước nhưng vẫn còn chưa. Cũng như người đốn cây, hễ một dao ngay gốc cây thì mạng căn dứt liền. Ngươi lại hướng trên nhánh mà chặt thì làm sao dứt mạng căn được? Nay Thiền sư các nơi đều có kiến giải như thế, đâu có ích lợi gì! Thực ra được tâm ấn chính truyền của Dương Chi chỉ có ba bốn người mà thôi. 
      
Quang nổi giận bỏ đi. Hôm sau, Sư hỏi: Ngươi còn nghi chăng? 
       
Quang đáp: Không có gì để nghi. 
      
Sư nói: Cũng như người xưa gặp nhau, khi chưa mở miệng đã biết hư thật, hoặc vừa nghe lời nói liền biết sâu cạn, lý này thế nào? 
      
Quang ngơ ngác. 
      
Sư bảo tham công án "hữu cú, vô cú".
      
Sư qua chùa Vân Môn, Quang theo hầu. Một hôm, Quang hỏi Sư: Con đến chỗ này không được triệt ngộ là bệnh ở chỗ nào? 
       
Sư đáp: Bệnh ngươi rất hiếm, thầy thuốc bó tay. Tại sao? Vì người khác chết rồi chẳng thể sống, nay ngươi sống rồi chưa từng chết. Muốn đến chỗ đại an lạc, cần phải chết một lần mới được.  
   
   Quang do đó càng nghi thêm.  
       M
ột hôm vào thất tham vấn, Sư hỏi: Ăn cháo rồi, rữa bát rồi, bỏ hẳn thuốc kỵ, nói ra một câu xem? 
      
Quang đáp: Nứt bể. 
      
Sư oai hùng hét rằng: Ngươi lại nói thiền nữa. 
      
Quang ngay đó đại ngộ. 
      
Sư đánh trống báo cho chúng rằng: 

               Lông rùa nhặt được thật vui thay.
               Cửa ải muôn lớp ngay đó khai.
               Cuộc đời sung sướng là hôm nay.
               Nói chi ngàn dặm gặp ta đây.

    Quang cũng trình bài tụng rằng: 

              Bức bách đương cơ sấm sét cao.
              Tu Di kinh sợ dấu Bắc Đẩu.
              Làn sóng mênh mông khắp thiên hạ.
              Nhặt được lỗ mũi thất lạc khẩu. 

 *

      Phúc Châu Tây Thiền Đỉnh Nhu Thiền Sư lúc trẻ thi đậu tiến sĩ, đến tuổi hai mươi lăm ngẫu nhiên đọc Kinh Giáo, rồi buột miệng tham "Không dè xưa nay bị cái mũi nhà Nho làm hại". Ý muốn xuất gia, người mẹ không cho nói sắp đến ngày đám cưới. 
      
Nhu bỏ đi theo Bảo Thọ Lạc xuất gia làm Tỳ Kheo, rồi đi khắp nơi tham học với các sư sanh tiếng. Sau tự cất một cái am ở đỉnh núi Cương Phong, suốt ba năm không xuống núi. 
     
Phật Tâm Tài mời ra làm thủ tọa ở chùa Đại Thừa. Nhu có dạy học giả về nhân duyên "tức Tâm tức Phật". Lúc ấy Sư (Đại Huệ) vừa ở chùa Dương Đảo. Sư Di Quang là bạn thân của Nhu, nói với Nhu rằng: 
      -  “Chủ chùa cơ xảo khác với các nơi, nên đi tham vấn”.
      Nhưng Nhu không nghe, Quang bài kế gạt Nhu đi. Khi đến, gặp lúc Đại Huệ đang cho chúng vào phòng hỏi đạo, Nhu cũng theo chúng cùng vào. 
     
Sư hỏi: Lời "Tức tâm tức Phật" làm sao hiểu? 
      
Nhu trả lời.  Sư mắng rằng: Kiến giải của ngươi như thế mà dám làm thầy cho người sao? 
      
Rồi đánh trống tập chúng phổ thuyết, phê bình những điểm Nhu cho là trọng yếu thảy đều là tà kiến. Nhu tự nghĩ chỗ sai lầm của mình vừa chảy nước mắt mà thầm trong bụng “Cái sở đắc của ta đã quấy vậy cái ý chỉ truyền từ Ấn Độ thực ra là thế nào?" 
     
Một hôm Sư hỏi rằng: Trong không thả ra, ngoài không cho vào, chính ngay lúc đó là thế nào? 
      Nhu tính mở miệng, Sư đem gậy đánh luôn mấy cái trên lưng, Nhu do đó đại ngô hô to rằng: Hòa thượng! Đã nhiều rồi vậy. 
     
Sư lại đánh thêm một gậy, Nhu Lễ bái. Sư cười rằng: “Hôm nay mới biết ta chẳng dối ngươi”.  
      Rồi ấn chứng bằng một bài kệ. 

 *

        Ngọc Tuyền Đàm Ý thiền sư với Dục Vương Tôn Phát thiền sư đều tham học với Viên Ngộ, tự cho là đến cùng tột. Ý ra hoằng pháp tại Tường Vân, tỉnh Phúc Kiến, Phát phụ giúp, pháp hội rất hưng thịnh. Khi sư đến Phúc Kiến, biết việc họ chưa xong, sợ di hại cho người học, gửi thơ khiến họ đến. Ý đang do dự, Sư thăng tòa chỉ ra cái quấy của họ, Ý mới đến yết kiến. Sư xét sở chứng của Ý rồi nói: Kiến giải của ngươi như thế mà dám nối pháp của Viên Ngộ lão nhân ư! 
       
Ý bèn về từ chức viện chủ, cùng Phát đến y chỉ Sư. 
       
Một hôm sư hỏi Phát về công án của Tam Thánh với Hưng Hoá (hai đệ tử của ngài Lâm Tế) về lời "xuất bất xuất, vi nhân bất vi nhân" rằng: Ngươi nói hai ông này còn có chỗ xuất thân hay không? 
       
Phát đánh trên đầu gối Sư một cái. Sư nói: Cái đánh này của ngươi là vì bênh vực cho Hưng Hoá hay cho Tam Thánh. Nói mau! Nói mau! 
      
Phát do dự muốn nói. Sư đánh một gậy ngay sau lưng rồi nói: Ngươi không được quên một gậy này. 
      
Một hôm Phát được nghe một Tăng vào phòng sư hỏi đạo. Sư hỏi Tăng: Đức Sơn thấy Tăng vào cửa liền đánh, Lâm Tế thấy Tăng vào cửa liền hét, Tuyết Phong thấy Tăng vào cửa liền hỏi "là cái gì?"  Mộc Châu thấy Tăng vào cửa liền nói: "Công án sẵn sàng cho ngươi ba mươi gậy”.  Như bốn ông lão này còn có chỗ dạy người hay không? 
     
Tăng đáp: Có.
      
Sư nói: Đáp.
     
Tăng do dự. Sư liền hét đuổi ra.
      Phát nghe xong bỗng tỉnh ngộ. 

 *

        Một hôm Ý vào phòng Sư. Sư hỏi: Ta muốn một người chẳng hiểu thiền làm Quốc sư. 
       
Ý nói: Tôi làm được Quốc Sư rồi.  Sư hét đuổi ra. 
        
Trải qua một thời gian, Sư nói với Ý rằng: Chỗ Hương Nghiêm ngộ chẳng ở bên tiếng tre, chỗ Câu Đế ngộ chẳng ở trên ngón tay. 
      
Ý cũng tỉnh ngộ. 

 *

        Văn Thiện Đạo Khiêm Thiền Sư ban sơ y chỉ Viên Ngộ, sau theo Sư ở chùa Tuyền Nam. Khi Sư trụ trì Kính Sơn, khiến Khiêm đem thơ đi Trường Sa cho cư sĩ Tía Nham. 
       
Khiêm tự nghĩ “Mình tham thiền hai mươi năm còn chưa có chỗ ngộ nhập, nay lại phải đi đường xa xôi, thật uổng qua ngày tháng". Ý muốn không đi. Người bạn thân là Tôn Nguyên (đã kiến tánh) hét rằng: Chẳng lẽ đi đường tham thiền không được sao? Thôi ta với ông cùng đi. 
       
Khiêm bất đắc dĩ lên đường, mà vừa đi vừa chảy nước mắt, nói với Nguyên rằng: Tôi tham thiền lâu năm mà không có chỗ đắc lực. Nay lại đi đường bôn ba đâu thể được tương ưng vậy! 
       Nguyên nói: Nay ông đối với những cái đã đắc được ở các nơi, những cái đã ngộ được, những lời của Viên Ngộ, Diệu Hỷ nói với ông v.v... đều đừng có màng đến. Dọc đường những việc tôi có thể làm tôi sẽ làm dùm cho ông, chỉ có năm việc làm dùm không được, ông phải tự mình ứng phó. 

        Khiêm hỏi: Năm việc nào? 
        
Nguyên đáp: Mặc áo, ăn cơm, đại tiện, tiểu tiện, kéo cái tử thi đi trên đường. 
       
Khiêm ngay đó lãnh ngộ. 
        
Khi Khiêm gởi thơ xong trở về. Sư ở trên đình Bán Sơn nhìn thấy liền nói: Ông này luôn cả xương tủy đều thay đổi rồi vậy. 
        
Khiêm nghe rồi nói: Chỗ khám nghiệm của ông già không thua Phật Thích Ca.